GŁÓWNA HISTORIA FORTY GALERIA KONTAKT

Twierdza Przemyśl


Herb Przemyśla

Przemyśl - najstarsze miasto na kresach wschodnich Rzeczypospolitej. Starodawny ośrodek miejski położony na pograniczu dwóch krain geograficznych Pogórza Dynowskiego i Kotliny Sandomierskiej w dolinie rzeki San. Znajdują się tutaj (miejscowość Pikulice) najstarsze ślady pobytu człowieka na terenie południowo-wschodniej Polski sprzed 40000-30000 r. W czasie I wojny światowej był jedną z trzech największych w Europie twierdz, po Antwerpii i Verdun. Przy czym, była to twierdza wysunięta najbardziej na Wschód. W założeniu miała zatrzymać natarcie armii rosyjskiej w kierunku Budapesztu i Wiednia. Toteż władze państwowe i dowództwo C.K. Armii Austro - Węgier przywiązywało wielkie znaczenie do rozbudowy umocnień i wyposażenia twierdzy.

Most na rzece San 1915

Jej intensywną budowę rozpoczęto w okresie wojny krymskiej (1852 - 1856), kiedy to znacznie pogorszyły się znacznie stosunki austriacko - rosyjskie. Pierwsze umocnienia nosiły charakter poligonalny z elementami systemu bastionowego i klasztornego. Przemyśl został wówczas opasany ciągłą linią wałów ziemskich długości 15km. W 1859 r. miasto ze względów strategicznych zostało połączone linią kolejową ze Lwowem i Wiedniem, a później także z Budapesztem. W ślad za tym szła dalsza rozbudowa twierdzy. Jej projekt opracował wybitny specjalista od twierdz militarnych inż. Daniel Salis Soglio. Początkowo budowano forty ziemno - drewniane z użyciem cegły, a następnie, od roku 1880 zaczęto wykonywać je z lanego betonu. Twierdzę bez przerwy modernizowano. Tuż przed wybuchem wojny wprowadzono osłony, wieże pancerne, żelbetonowe stropy a na wyposażenie wprowadzono nowoczesne wówczas, przeciwszturmowe szybkostrzelne armaty.

Widok ogólny 1915

W ślad za fortami powstawały różne obiekty wojskowe, jak: koszary, magazyny, strzelnice, prochownie. Podstawę twierdzy tworzyły dwa potężne pierścienie obronne. Pierścień zewnętrzny rozciągał się na obwodzie 45 km. Tworzyły go 42 forty (15 pancernych i 27 pomocniczych) oraz 25 artyleryjskich stanowisk między fortami. Pierścień wewnętrzny miał obwód 15 km. Tworzyło go 18 fortów, trzy szańce i 4 dodatkowe stanowiska artylerii. Dramatyczne dla Twierdzy wydarzenia rozpoczęły się 26 września 1914 r., kiedy to została okrążona przez wojska rosyjskie i odcięta od reszty świata. Jej załogę tworzyło 128 tys. żołnierzy. Obok Polaków, Ukraińców, Austriaków i Węgrów, byli też Żydzi, Czesi, Słowacy, Chorwaci i Włosi. Nacierała zaś 280 tysięczna armia rosyjska. Twierdza broniła się dzielnie przez 6 miesięcy, do 22 marca 1915 r.

Dworzec PKP 1915

Nigdy nie została zdobyta, lecz poddała się ze względu na brak żywności i amunicji. Dowództwo nie chcąc, aby Twierdza stała się bastionem obronnym wroga, podjęło decyzję o wysadzeniu fortów, zniszczeniu armat, amunicji i sprzętu wojskowego. Do 2 czerwca 1915 r. Przemyśl był okupowany przez wojska rosyjskie. Dopiero zwycięska ofensywa połączonych wojsk niemiecko - austriacko - węgierskich doprowadziła do jego uwolnienia. Pozostałości z tamtego okresu z wielkim pietyzmem są zbierane, konserwowane i przechowywane przez kolekcjonerów i miłośników dawnych militariów. W ten sposób powstają unikatowe kolekcje, dzięki którym wiele pamiątek po wydarzeniach I wojny światowej zostaje zachowanych do dziś.